0  |  0

رشد و تورم ایران از نگاه بانک جهانی

رشد و تورم ایران از نگاه بانک جهانی

بانک جهانی به تازگی آخرین گزارش خود از شرایط اقتصادی ایران را مورد بازنگری قرار داده است. این نهاد معتبر بین‌‌المللی معتقد است اقتصاد ایران در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ بهبود تدریجی خود را به دنبال بازگشت تقاضای داخلی و خارجی دنبال کرده است. براساس جدیدترین به‌‌روزرسانی بانک جهانی از شرایط اقتصادی ایران، رشد تولید ناخالص داخلی کشور در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ تا ۷/ ۴درصد تخمین زده شده است.
بهبود در تقاضای جهانی نفت به همراه افزایش صادرات نفت، افزایش قابل ملاحظه ۱/ ۱۰درصدی تولید نفت در این دوره را به همراه داشته است. از سوی دیگر کاهش محدودیت‌‌های کرونایی و سرعت گرفتن واکسیناسیون، رشد ۵/ ۶درصدی بخش خدمات ایران را در این دوره به دنبال داشته است که محرک اصلی بخش غیرنفتی ایران در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ بوده است. با این حال این نهاد معتقد است وقوع خشکسالی بی‌‌سابقه و کمبود انرژی سبب کوچک‌تر شدن بخش‌های اقتصادی کاربر از جمله کشاورزی و ساخت‌‌وساز شده است. به این ترتیب با وجود دو سال رشد اقتصادی، اشتغال کل ایران، به‌ویژه در میان زنان، هنوز به سطح پیش از همه‌‌گیری کرونا بازنگشته است.
براساس این گزارش، سیاست مالی سازگارتر در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ و درآمدهای نفتی و مالیاتی بالاتر، نسبت کسری مالی به تولید ناخالص داخلی ایران را بهبود بخشیده است. در این دوره منابع عمومی بودجه دولت (هزینه‌ها به علاوه تملک دارایی‌‌های مالی) ۷۸درصد در محدوده دو سناریوی پیش‌‌بینی‌شده در بودجه رشد کرده است. رشد مخارج به دنبال افزایش دستمزدهای بخش دولتی، افزایش پرداخت‌‌های بازنشستگی برای جبران کاهش قدرت خرید ناشی از تورم و افزایش هزینه‌های واردات، اتفاق افتاده است. در بخش درآمد، درآمدهای نفتی برنامه‌‌ریزی‌شده به‌دلیل افزایش قیمت نفت و حجم صادرات نفت در نیمه دوم سال به‌طور کامل در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ محقق شده است. با وجود برخی چالش‌‌ها، تلاش‌‌ها برای بسیج درآمدهای داخلی و گسترش پایه مالیاتی به بهبود درآمدهای غیرنفتی ایران کمک کرده است. درآمدهای مالیاتی به اهداف بودجه‌‌ای دست یافته‌‌اند که بخشی از آن به کمک تاثیر تورم بر رشد اسمی پایه مالیاتی بوده است. در نتیجه برآورد شده است کسری مالی از ۳/ ۶درصد تولید ناخالص داخلی در ۲۰۲۱-۲۰۲۰ به ۳/ ۵درصد تولید ناخالص داخلی در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ تعدیل شود
دلایل رشد و پایداری تورم ایران
از سوی دیگر، براساس این گزارش تورم مصرف‌‌کننده به‌دلیل ترکیبی از عوامل فشار تقاضا و فشار هزینه شتاب گرفته است و بر رفاه خانوارهای کم‌درآمد افزوده است. در ۲۰۲۲-۲۰۲۱ ایران برای سومین سال متوالی تورم سالانه بیش از ۳۵درصدی را تجربه کرده است که ناشی از رشد سریع در مجموع پول در گردش، انتظارات تورمی و افزایش قیمت‌‌های جهانی کالاهای پایه بوده است. تورم کل و تورم هسته (Core Inflation) در ۲۰۲۲۲-۲۰۲۱ به ترتیب ۲/ ۴۰ و ۷/ ۳۶درصد بوده‌‌اند؛ به‌طوری‌‌که تورم کل بالاترین نرخ خود در طول یک دهه گذشته را ثبت کرده است.
براساس این گزارش، تورم قیمت مواد غذایی پس از شروع تنش میان روسیه و اوکراین بر فشارهای تورمی افزوده و بار مالی واردات یارانه‌‌ای مواد غذایی را افزایش داده است. مسوولان ایران در پاسخ به افزایش هزینه واردات مواد غذایی، یارانه واردات برخی از کالاهای اساسی را حذف کردند، قیمت خرید تضمینی گندم تولید داخلی افزایش یافت و قیمت مصوب برخی اقلام غذایی با هدف کاهش قاچاق بالا رفت. دولت ایران برای کاهش تاثیر این اقدامات بر مصرف‌‌کنندگان پرداخت‌‌های نقدی را افزایش داده و برنامه‌هایی برای صدور کوپن‌‌های الکترونیکی برای خرید مواد غذایی ضروری اعلام کرده است. براساس گزارش بانک جهانی، این اقدامات منجر به افزایش تورم ماهانه به ۲/ ۱۲درصد در ژوئن۲۰۲۲ شد که رکوردی بالا برای تورم ماهانه محسوب می‌‌شود. قیمت مواد غذایی افزایش ماهانه ۲۵درصدی را تجربه کرد که بیشتر در دهک‌‌های پایین درآمدی و مناطق روستایی احساس شد. بانک جهانی تورم ایران برای دوره‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۲، ۲۰۲۴-۲۰۲۳ و ۲۰۲۵-۲۰۲۴ را به ترتیب ۲/ ۵۱درصد، ۶/ ۴۳درصد و ۵/ ۳۶درصد پیش‌‌بینی کرده است.
براساس پیش‌‌بینی بانک جهانی رشد تولید ناخالص داخلی ایران در میان مدت متوسط باقی خواهد ماند؛ چراکه تنگناهای رشد جهانی و داخلی همچنان بر اقتصاد وارد می‌‌شوند. افزایش تورم بر مصرف ایران تاثیر خواهد گذاشت و تقاضا را پس از بازگشت اولیه پس از همه‌‌گیری کرونا، کاهش خواهد داد. پیش‌‌بینی رشد اقتصاد ایران در دوره ۲۰۲۴-۲۰۲۲ با افزایش پیش‌‌بینی‌شده قیمت نفت و شکاف‌‌های عرضه بازار نفت بهبود خواهد یافت. بانک جهانی همچنین انتظار دارد بخش غیرنفتی از افزایش درآمدهای نفتی بهره‌‌مند شود. با این حال عواملی چون ادامه تحریم‌‌ها، کاهش تشکیل سرمایه خالص به‌ویژه در بخش نفت و اثرات مخرب همه‌گیری کرونا بر بازار کار، چشم‌انداز رشد را محدود می‌‌کند. این نهاد تولید ناخالص داخلی ایران برای ۲۰۲۳-۲۰۲۲ را ۳/ ۳درصد، ۲۰۲۴-۲۰۲۳ را ۵/ ۲درصد و ۲۰۲۵-۲۰۲۴ را ۱/ ۲درصد پیش‌‌بینی کرده است.
انتظار بهبود ترازهای مالی و خارجی ایران
براساس این گزارش، انتظار می‌‌رود چشم‌‌انداز مطلوب‌‌تر بازار جهانی نفت ترازهای مالی و خارجی ایران را بهبود بخشد. با این حال بانک جهانی پیش‌‌بینی می‌‌کند عواملی از جمله رشد بالای مخارج به‌دلیل افزایش دستمزدها و هزینه‌های بازنشستگی و همچنین افزایش هزینه واردات مواد غذایی و حواله‌های نقدی بیشتر، تراز مالی در دوره ۲۰۲۴-۲۰۲۲ همچنان کسری ۴/ ۴درصد تولید ناخالص داخلی را حفظ کند. همچنین پیش‌‌بینی می‌‌شود تراز حساب جاری ایران در میان‌مدت به علت بهبود شرایط بازار نفت به صورت مازاد باقی بماند. با این وجود، براساس این گزارش چشم‌انداز اقتصادی ایران در معرض ریسک‌‌های قابل توجهی قرار دارد.
از طرفی، افزایش بیشتر و پایداری قیمت‌‌های بالای نفت می‌‌تواند منجر به افزایش درآمدهای نفتی ایران شود. اگر تحریم‌‌های اقتصادی به‌طور قابل توجهی کاهش یابند یا حذف شوند، چشم‌‌انداز اقتصادی ایران بهبود خواهد یافت و انتظارات تورمی مهار می‌‌شود. با این‌‌حال ریسک‌‌های کاهشی از جمله افزایش قیمت جهانی مواد غذایی، تجدید حیات سویه‌های جدید کووید- ۱۹ و بدتر شدن تغییرات آب‌‌وهوایی نیز وجود دارند. افزایش بیشتر قیمت مواد غذایی بر هزینه‌های وارداتی ایران خواهد افزود و فشار بیشتری بر دولت و ذخایر ارزی محدود آن وارد خواهد کرد. در صورت عدم کاهش تورم، تداوم تورم بالا فشار بر دهک‌‌های کم‌‌درآمد را افزایش خواهد داد و می‌‌تواند بر نارضایتی‌‌های اجتماعی موجود دامن بزند.
ضرورت تهیه بسته جامع اصلاحات اقتصادی
براساس این گزارش پرداختن به چالش‌‌های بلندمدت ایران، از جمله شوک‌‌های تغییرات آب‌‌وهوایی، نیازمند بسته‌‌ای جامع از اصلاحات اقتصادی است که شامل حمایت‌‌های اجتماعی کافی نیز باشد. سیاست‌‌های اقتصادی ‌باید در جهت شغل‌‌هایی باشد که بیشتر مورد نیاز هستند و این امر می‌‌تواند از طریق سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌‌ها به‌ویژه در مناطق توسعه‌نیافته، تحریک فعالیت بخش خصوصی از طریق بهبود محیط کسب‌‌وکار و کاهش مداخلات قیمت‌‌گذاری به‌دست آید.کربن‌‌زدایی زیرساخت‌‌ها، گذار به سمت منابع پایدار انرژی و تسریع در به‌کارگیری راهکارهای اقلیم محور حوزه آب و کشاورزی، در مدیریت خطرات ناشی از تغییرات آب‌‌وهوایی کلیدی خواهند بود. بهینه‌‌سازی هزینه‌های جاری از جمله اصلاح قیمت‌‌ انرژی داخلی، افزایش درآمدهای مالیاتی از طریق حذف معافیت‌‌ها، رسیدگی به فرارهای مالیاتی و بهبود جمع‌‌آوری مالیات ارزش افزوده می‌‌تواند به ایجاد فضای مالی مورد نیاز کمک کند.
براساس این گزارش، ایران کشوری با تنش آبی است که مصرف آب آن از احیای طبیعی پیشی گرفته است. تغییرات آب‌‌وهوایی شکاف عرضه و تقاضای آب را افزایش خواهد داد و چالش‌‌های آبی را برای ایران و همسایگانش بدتر خواهد کرد. کشاورزی آبی بیشترین مصرف آب (حدود ۹۲درصد) را دارد؛ ولی این آب به درستی مورد استفاده قرار نمی‌‌گیرد. بهره‌‌وری آب در بخش کشاورزی ایران یکی از پایین‌‌ترین‌‌ها در منطقه است. براساس این گزارش، تغییرات آب‌‌وهوایی بر تولید ناخالص داخلی، تقاضا برای نیروی کار و قیمت مواد غذایی تاثیر منفی خواهد گذاشت.
طبق گزارشی تحت عنوان «آب در تعادل» از بانک جهانی، در سناریویی که در آن دسترسی به آب ۲۰درصد کاهش می‌‌یابد و افزایش دما بر محصول کشاورزی تاثیر منفی می‌‌گذارد، تولید ناخالص داخلی تا ۷درصد نسبت به تولید ناخالص داخلی واقعی در ۲۰۱۶ (سال مبنا) کاهش خواهد یافت. تقاضا برای نیروی کار در بخش‌های کشاورزی و غیرکشاورزی نیز به ترتیب تا ۸/ ۴ و ۱۰درصد نسبت به ۲۰۱۶ کاهش خواهد یافت. قیمت مواد غذایی مصرفی نیز می‌‌تواند تا ۲/ ۸درصد افزایش یابد. براساس گزارش بانک جهانی، این تحلیل بر تغییرات احتمالی کوتاه‌مدت تا میان‌مدت در بازده محصولات و دسترسی آب قبل از سال۲۰۵۰ استوار است.

با عضویت در بیزنگار می توانید به بیش از 500 مقاله و ویدیو آموزشی و کاربردی به صورت طبقه بندی شده و به رایگان دسترسی داشته باشید.

درباره مدل کسب و کار، طرح کسب و کار، استارتاپ ناب، بوم ارزش پیشنهادی، خلاقیت و نوآوری، کارآفرینی کودکان، کارآفرینی زنان، کارآفرینی سازمانی، کارآفرینی اجتماعی، کمینه محصول پذیرفتنی، ایده پردازی و تجارب کارآفرینان موفق و شکست خورده بخوانید و ببینید.

عضویت سریع و رایگان

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد
مطالب پیشنهادی:
درباره مدیراینفو

مدیراینفو ارائه دهنده تازه‌ترین اخبار و رویدادها، مطالب مفید، کاریکاتور، اینفوگراف و ویدیوهای کاربردی در حوزه کارآفرینی است؛ با عضویت در مدیراینفو می‌توانید به بیش از ۵۰۰ مقاله و ویدیوی آموزشی در حوزه‌های مختلف و به صورت طبقه بندی شده و رایگان دسترسی داشته باشید. (برای عضویت کلیک کنید)

ارتباط با ما

 تهران، ولنجک، ساختمان واحدهای فناور دانشگاه شهید بهشتی، طبقه منفی 2، واحد 216

 +98-21-28425350
 info [at] modirinfo.com